Aft ağız içerisinde sıklıkla yanak ve dudak mukozasında, dil üzerinde, yumuşak damakta, farenkste, diş eti üzerinde görülen solgun sarı-kırmızı hale ile çevrili oldukça ağrılı ülserleşmiş lezyonlardır. Toplumun %18-20 az ya da çok aft sorunu ile karşı karşıyadır. Bayanlarda daha sıklıkla rastlanır. Aft genellikle tek olarak seyretse de aynı anda birkaç bölgede birden görülebilmektedir.
Aftın oluş nedenini belirlemek için çeşitli araştırma yapılmıştır. Ancak aftın oluşumunu hızlandırıcı ve seyrini kötüleştirici birçok faktör faktör saptanmasına karşın oluş nedeni tam olarak belirlenememiştir.
Bu nedenle aft oluşumunu hızlandıran ve iyileşmesini geciktiren faktörlerden bahsetmek mümkündür.
Aft oluşumunda hangi faktörler önemlidir?
-
STRES
Günümüzde migren, yüksek tansiyon ve gastrit gibi birçok hastalığın nedenleri arasında kabul edilen stres aft oluşmasının en önemli nedenlerinden birisidir.
Hanımlarda premenstural gerginlik(adet öncesi dönem) de aft oluşumunu hızlandıran faktörlerdendir. -
YİYECEKLER
Turunçgiller, sirke, turşu, patates cipsi, tuzlu ve baharatlı çerezler gibi ağız mukozasını tahriş edebilen yiyecekler aft oluşumunu hızlandıran önemli faktörler arasında sayılmaktadır.Bunların yanı sıra bazı bünyeler için alerjik olabilen kara buğday, çavdar, arpa, çukulata, fındık, kabuklu deniz hayvanları, soya, domates, bazı patlıcan, elma, incir, peynir gibi yiyecekle.de aft oluşumunu hızlandırırlar. -
TRAVMA
Yanak dil dudak ısırma, sert yiyeceklerin tahrişi ve yumuşak olmayan diş fırçalama işlemleri ve iyi adapte olmayan protezlerin neden olduğu vuruklar aft için uygun zeminin oluşmasına yardımcı olurlar. -
DİŞ MACUNU
Diş macunlarının temizleme özelliğini artırmak için köpük yapıcı olarak yapılarına katılan "sodyum lauryl sulhate" ( SLS ) mukoza hücrelerinin yıkımını artıran irrite edici bir kimyasaldır. SLS bu özelliği ile aft oluşumu üzerine direkt etkili olan bir maddedir.
Özellikle aft sorunu olan kişilerin kullanabilmesi için günümüzde daha az oranda (%1.25) SLS içeren diş macunları üretilmektedir. (Tom's of Maine Natural Toothpaste , Oral-B Sensitive Fluoride Toothpaste.) -
SİSTEMİK HASTALIKLAR
Behçet Hastalığı: Genital ülser, konjuktivit, retinit, lokositoz gibi, birçok sistemik belirtiler yanında ağız içerisinde oluşan tekrarlayıcı aftlarla kendini gösteren bir hastalıktır.
Birçok malign ve otoümmin hastalıklarla birlikte de tekrarlayıcı aftlar görülebilmektedir. -
DİĞER NEDENLER
B12 vitamini ve demir noksanlığı,sigara içme, tütün çiğnemenin gibi alışkanlıkların de aft oluşumuna katkıda bulunan önemli faktörler olduğu bilinmektedir.
Tedavi
Aftlar herhangi bir tedavi uygulanmasa
da genellikle 7-10 gün sonra kendiliğinden iyileşmektedir. Aft sorunu ile
karşı karşıya olanların aşağıda sıralanan işlemlerden birini yada birkaçını
uyguladıklarında daha rahat bir periyot geçirmeleri mümkündür:
Ağrıyı azaltmak ve iyileşme periyodunu kısaltmak için:
- Sıcak, asidik ve tahriş edici gıdalardan kaçınılmalır.
- "2% hydrogen peroxide" solusyonuna batırılan pamuk yada gazlı bez ile aft bölgesi temizlenebilir.
- Su ile karbonat karışımından hazırlanan ince yapılı bir krem aft üzerine sürülebilir.
- Yarım bardak suya yarım kaşık tuz ilavesi ile elde edilen solusyonla günde üç kez gargara yapılabilir,
- Yemeklerden önce aft bölgesine "xylocaine" solusyonu ya da ağız için hazırlanmış anestezik kremler uygulanabilir.
- Aft üzerine uygulanacak "orabase", "Gly-oxide", "Cankaid","Ambesol" gibi ağız içi kremler uygulanabilir.
- "sucralfate" tableti ılık suda eritip gargara yapılabilir.
- Özellikle aftı başlangıç aşamasında "tetrasiklin" tableti suda eriterek elde edilen solusyon ile gargara yapmak aftın fazla büyümesini engeller ve ağrıyı azaltır.
- Gene aftın başlangıç safhasında bölgeye bir topikal steroid "%0.1 lik triamcinalone" uygulanması ya da steroidli bir gargara "betamethasone syrup" ile gargara yapmak aftın fazla büyümesini engeller ve ağrıyı azaltır.
- "Chlorhexadine" gargaralar iyileşme periyodunu kısaltır.
-
"Tetrasiklin" şurup la hazırlanan 12,500 unite "nystatin", 1.25 mg "diphenhydramine", ve 0.25 mg/m "hydrocortisone" karışımı 'shotgun' solusyonu olarak kullanılabilir.
AFT (canker sores=mouth ulcers) ile UÇUK (fever blisters=cold sores) arasındaki farklılıklar:
Aft ile uçuk genellikle aynı belirtileri gösterdikleri için birbirleri ile karıştırılabilmektedir. Ancak aralarında birçok temel farklılık vardır:
AFT
1. Kesinlikle ağız içersinde oluşur.
2. Bulaşıcı değildir.
3. Aftın oluşmasına virüsler neden
olmaz.
UÇUK
1. İçi su toplamış küçük kabarcıklar
(blisters) şeklinde başlar.
2. Nadiren ağız içerisinde olsalar
da genellikle ağız dışında meydana gelirler. Aft ağız içerisinde tüm bölgelerde
olabilmesine karşın uçuk genellikle ağız içerisinde damak tavanı gibi hareketsiz
bölgeleri tutar.
3. Bulaşıcıdır.
4. Virüsler tarafından meydana
getirilir.
UÇUĞUN
BELİRTİLERİ NELERDİR?
Uçuk
çıkmadan önce kendini belli eder (0-24 saat
önceden); karıncalanma, kaşınma, yanma,
sızlama hissedilir. Bunu o bölgenin
kızarması, şişmesi ve daha sonra da içi sıvı
dolu kabarcıkların ortaya çıkışı izler. Bu
kabarcıklar konuşurken, gülerken, yiyip
içerken acı ve ızdırap verir. Zamanla
kuruyup çatlar, sızıntı yapar ve açılarak
görüntüyü bozan çirkin bir yara haline
gelir.
NASIL BULAŞIR?
Uçuk, ön
belirtileri ile açık yaranın kapanması süresi arasında bulaşıcıdır. Uçuğu
olan bir kişinin kullandığı, havlu, bardak, çatal, kaşık vb. eşyalardan ve
uçuklu kişinin öpmesi sonucu bulaşır. Uçuk virüsü (Herpes simpleks) ile
insan genellikle ilk defa küçükken (0-5 yaş) tanışır. Uçuğu olan aile
bireylerinden birinin “Sevgi dolu” öpücüğü sonucunda uçuk virüsü vücuda
girer. Çoğunlukla fark edilmeyen küçük kızarıklıklar şeklinde ortaya çıkar;
ağız içi, diş etleri ve dudaklar enfekte olur. Ama kimi hassas bünyelerde
ciddi enfeksiyon şeklinde görülebilir.
DİKKAT! UÇUK BULAŞICIDIR!
Uçuğa dokunulmamalıdır. Dokunulursa eller çok iyi yıkanmalıdır.
Bayanlar makyajlarını çıkarırken özellikle çok dikkat etmelidirler.
Kesinlikle gözlere dokunulmamalıdır.
Özellikle bebekler, çocuklar ve diğer insanlar öpülmemelidir.
Uçuklu insanın kullandığı havlu, bardak, çatal, kaşık vb. eşyalar ayrılmalı
ve başkalarının kullanmasına izin verilmemelidir.
Yerken, içerken kullanılan malzemeler özellikle çocuklar ile
paylaşılmamalıdır.
Uçuk ve uçuk yarasının kabuğu ile oynanmamalıdır. (Parmaklara uçuk virüsü
bulaştırırken, uçuk yarasına da diğer mikroplar bulaştırılmış olur.)
NİÇİN NÜKSEDER?
Uçuk virüsü (Herpes simpleks) vücuda girip ilk
enfeksiyonu yaptıktan sonra o bölgedeki isnir düğümüne girip yerleşir ve
istenmeyen bu misafir, vücudun zayıf düştüğü durumlarda çoğalır ve uçuk
çıkar.
Stres
Aşırı yorgunluk, uykusuzluk
Aşırı güneş ışığı ve UV ışınları
Diğer enfeksiyonlar
Adet dönemi, hamilelik gibi durumlarda virüs aktif hale geçebilir.
KONTROL EDİLEBİLİR Mİ?
Öncelikle uçuğun nüksetmesine sebep olan
durumlardan sakınmak gerekir. Örneğin strese bağlı olarak gelişir ise;
stresimizi azaltacak gevşeme tekniklerini öğrenmek. Yorgunluk ve uykusuzluk
sebep ise; dinlenmek ve iyi uyumak. Güneş sebep oluyor ise; dudaklar için
koruyucu krem ya da yüksek koruma faktörlü güneş yağı kullanmak ve şapka ile
yüzü güneşten korumak gerekir. Tüm alınan önlemlere rağmen uçuk yine de
nüksedebilir.
Ön belirtiler (karıncalanma, kaşınma, yanma, sızlama) hissedildiğinde
o noktaya kısa aralarla antiviral bir uçuk kremini uygulamak gerekir. Uçuk
ya hiç çıkmayacaktır ya da çıksa bile hafif seyredecektir.
EN ETKİLİ ŞEKİLDE NASIL TEDAVİ EDİLİR?
Önceden bazı madde ve ilaçlar uçuğun verdiği
rahatsızlığı azaltmak için kullanılmıştır.
Alkol ve antiseptik ilaçlar, Uçuğun üzerindeki bakteri enfeksiyonunun
gelişmesini engeller
Ağrı kesici ilaçlar; Uçuğun sebep olduğu ağrıyı azaltır.
Buz uygulamak; Ağrı azaltılabilir
Oysa günümüzde etkili tedavide kullanılan antiviral uçuk kremleri, deriden
geçerek uçuk virüsüne (Herpes simpleks) etki eder ve deriye zarar
vermelerini engeller.
KİMLER ÖZELLİKLE RİSK ALTINDADIR?
Sık sık veya uzun süreli olarak uçuk çıkıyorsa (Örneğin tedaviye rağmen 10
günden daha uzun süre devam ediyorsa)
Uçuk, bir bebekte ya da 6 yaşından küçük bir çocukta çıkmışsa
Dudak, ağız ve burun çevrenizin dışındaki vücut
bölgelerinde, özellikle de gözlerinizde, parmaklarınızda ya da cinsel
organınızda uçuk çıkmışsa
Uçuk ile birlikte baş ağrısı, ateş ve kas ağrısı gibi başka şikayetleriniz
varsa
Uçuk sarı renkte cerahatli ise
Bağışıklık sisteminizi baskı altına alan ilaçlar, örneğin kortizonlu ilaç
kullanıyorsanız
Bağışıklık sisteminizin zayıflığı (yani bulaşıcı hastalıklarla mücadele etme
gücünüzün azalmış olması) nedeniyle tıbbi kontrol altındaysanız.
|
AFT OLUŞUMUNDA HANGİ FAKTÖRLER ÖNEMLİDİR? AFT VE UÇUK ARASINDAKİ FARKLAR EN ETKİLİ ŞEKİLDE NASIL TEDAVİ EDİLİR? KİMLER ÖZELLİKLE RİSK ALTINDADIR?
çeşitli aft vak'aları |
